ÖNCE

Sevgilim bana karşı çok anlayışlı.

Birbirimizi dinliyoruz. Hayatımda en çok destek aldığım insan.

Çocuk sahibi olmayı isteyebileceğim tek kişi.

İnsanlar evliliklerinde neden geçinemezler anlamıyorum. Bir sorun olursa konuşulur ve çözülür, olur biter.

Erkek arkadaşım için annemle tartıştım hatta onları karşıma aldım, çünkü o buna değer.

Çok sorumluluk sahibi bir erkek, beni evden alır evime bırakır.

Benimle o kadar ilgili ki geçen gün bir şey istedim. Ertesi gün onu bana almış sürpriz yaptı. Çok düşünceli biri..

Aramızda telepatik bir şey var, geçen gün canım bir şey çekti ve ona bunu hissetmişçesine bana alıp getirmiş. Ruh ikiziyiz.

Birlikte çok eğleniyoruz, onunlayken zaman dursun istiyorum.

O kadar mutluyum ki nazar değecek diye çok korkuyorum, inşallah değişmez.

Tam evleneceğim insan.

Onu çok seviyorummmmmm.

EVLİLİK SIRASINDA

Anlaşamıyoruz.

Değişir diye bekledim. Ama her defasında ‘ben böyleyim’ diyerek kestirip attı.

Çocuklar için katlanıyorum.

Önceden böyle değildi, değişti!

Ailesini benden daha çok önemsiyor.

Her kavgada hep beni suçluyor.

Sorumsuz adam.

Dırdırcı kadın.

Benimle ilgilenmiyor artık.

Bütün gün konuşmak için onu bekliyorum.

Paylaşmıyoruz, paylaşamıyoruz.

Eşim iyi bir adam ama…ya da Eşim iyi kadın ama…

Birlikte vakit geçiremiyoruz.

SONA YAKIN VE SON

İlk defa bu kadar büyük bir kavga ettik.

Bu gece eşim salonda yattı.

Yardım almayı teklif ettim kabul etmedi ‘ git sen tedavi ol senin ihtiyacın var tedaviye’ dedi.

Ayrılacağım, ama çocuklar etkilenecek.

Ayrılacağım ama ayrılamıyorum, düzenim bozulacak.

Çok uzun zamandır cinsel ilişkimiz yok. Onun bütün duygularını öldürdüğümü söylüyor.

Artık her söylediği batmaya başladı.

Son haftalarda dikkatimi toparlayamıyorum, uykularım bölünmeye başladı.

Annem ‘bırak bu adamı yaşamına bak , gel biz sana bakarız, arkandayız’ diyorlar.

Ailem ‘oğlum o kadından sana hayır gelmez zaten evlenmeden önce biz sana söylemiştik’ dediler.

Bütün suç onda, tabii ki bende de hata var ama!

Zaten en kıymetli zamanlarım bu evlilik yüzünden geçti gitti, bu adam/kadınla geçirdiğim zamana acıyorum.

Daha evlenmeden zaten bazı şeyler sezmiştim ama konduramadım, o zamanlar gençtim anlayamadım.

Boşanamıyorum devam daedemiyorum, çıkmazdayım.

İnsan boşanmak için evlenmez ki.

Yukarıda belli bir zamandan sonra ilişkiye yatırım yapılamayan bir evlilikte yaşanan süreç üç aşağı beş yukarı bu şekildedir.

Peki bir evliliğin başlangıcı ile devamında gerçekleşen değişim nereden kaynaklanır.İnsanlar neden oldukça iyi niyet ve yoğun bir istekle girdikleri bu süreçte ivme olumsuz yönde aşağı doğru gitmeye başlar.İlk başlarda birbirlerine yoğun atıflarda bulunan bireylerin duygularına ne olur düşüncelerini ne değiştirir.En büyük kuvvet ,destek,sevgi nesnesi olan partnere karşı duygular neden bu olumsuz yöne gider.

Sevgim kalmadı! Sevgim bitti?Eskisi gibi hissettmiyorum ona karşı? Zaten biliyordum evlilik aşkı öldürüyor? İmza atıldıktan sonra her şey bitiyor ifadesinde keramet gerçekten evlenmekte mi? Bitmekte olan ve biten ilişkilerin katili gerçekten aşk mı?

Evlilik sorumluluktur deriz ama her şeyi söylediğimiz gibi onu da sadece söyleriz.
Evlilikte karşımızdakini değiştirmek ya da değiştirmeye çalışmak bizi uzlaşmaya ya da dah iyi bir evliliğe mi götürür? Yoksa tek düze olan yaşantının başlangıcı mıdır? İnsanlar evliliklerde tekdüze olan sıradanlaşan bir ilişkiden şikayet ederler aslında,o ilişkiyi sıradanlaştıran da insanlardır.

Birbirimizi anlayamıyoruz?Amaç birbirimizi anlamak mı ?Kendi doğrularımızı kabul ettir mekmi? Anlaşamamak ifadesi kendi doğrulşarımızı kabul ettirme mücadelesinin sonunda yaşanan tükenmişliktir.Anlaşmak hem fikir olmak değil;Farklılıklarımızı kabul edebilmektir.

Hem gündelik yaşantıda sık sık kullandığımız aynı anne babdan gelen kardeşler bile anlamıyorlar deriz hemde farklı iki aileden,farklı geçmişleri olan ve farklı cinsiyetlere sahip olan iki kişi olarak farklılıklarımıza rağmen anlaşamadığımızın sıkıntısını yaşarız.
Ve aile büyüklerinin şu ifadesi işi daha da karmaşıklaştırır; ‘Neden anlaşmıyorsunuz ,konuşarak tanışarak evlenmediniz mi?

Ve çoğu zaman eşlerden duyduğumuz şu iafde de ayrı bir çelişkidir; ‘Artık değişmeyeceğini anladım ondan bir beklentim kalmadı’.Yani eşlerden birisi değişmeyince beklentide bitiyor ta ki bir daha ki krize kadar bu arada ilişkide yokuş aşağıya inmeye başlıyor.

Değiştirmek ‘benim gibi olsun’ ,hatta ‘aynı olalım’ ‘benim gibi düşünsün’,’benim gibi yaşaşın’….o zaman kavgalar biter ve tam uyum sağlanacak zannedilir.Yani farkında olmadan çıkmaz üstüne çıkmaza girilir.Peki beklentilerimizin kalmadığı bir ilişki devam eder mi?Ederse nereye kadar devam eder? Gideceği nokta değişmesini çok bekledim,değişmesi için çok çaba sarf ettim noktası da yokuşun bitişi tekrar kısır döngüde yeni bir düzliğün-tekdüzeliğin ve nihayetinde bekkleme solanunun içinde devam eder.Ve orada dah çok bekleriz.Bekleme salonunda hesaplaşma devam eder ama ‘bir ara değişeceğini söyledi,sonra eski hamam eski tas oldu’.

Bizler ne istediğini bilen insanlarız sadece nasıl ne kadar ve kimden ne isteyeceğimizi bilmeyiz:Bu da farklı cinsiyetleri,farlı düşünceleri kabul etmek ve sindirme konuundaki reddetmelerimizdir.Bunlar evlilik öncesi dönemde müstakbel eşimizle ruh ikizi olma isteğimizle ilgildir.Evlilik öncesinde hayaller daha baskındır.Evlendikten sonra her şeyin değişmesi ise hayallerin gerçek yaşantı ve bir ilişki içinde birbiri ile örtüşmemesidir.

İmzayı attıktan sonra her şey bozuldu,değişti.Ulaşılamaz olan her zaman merak uyandırır.

Siz daha önceden hiç gitmediğiniz ama gitmeyi çok istediğiniz ve sonunda gittiğiniz bir yere sonsuza kadar tekrar tekrar gitmek ister misiniz?

Çoğu insanın hayalinde var olan deniz manzaralı evde fazla değil aylar geçtikten sonra siz o hayalerinizi süsleyen deniz manzarasını hala dikkatinizi çekeceğini düşünüyor musunuz?

Evlilik aşkı öldürür! Katil olan aşk mı yoksa bunu sürdürme konusunda enerjisi biten sizler misiniz? Ya da aşk evliliği öldürürken biz neredeydik.

Şimdiki aklım olsa evlenmezdim.Yine evlenirdiniz ama şimdiki aklınızla değiştirmek yerine, onu farklı biri olduğunu sizin gibi olmayacağını kabullenirdiniz.Emeğinizi senaryolara,kurgulara,kaygıları besleyen düşüncelerine değil ,ilişkimi nasıl farklılaşatırabilrim,nasıl renklendirebiliriz,o deniz manzarasını kanıtsanmaya mahkum etmeden nasıl algılarınızla diri tutacağınıza verirdiniz.Duygularınızı zamanın etkisinde tozlanmadan ve sonrasında paslanmadan nasıl parlatabieceğinizi düşünürdünüz. İlişkinizin zamanın gerisinde bırakmadan yaşamak dışarıda heyecan aramalarınızı bırakırdınız.Bakarsan mutlu bir evlilik akışına bırakırsan alışkanlığa dönüşür.

Yaşamın esası ilişkiler üzerine kuruludur.İlişkiler sadece ihtiyaçların karşılandığı yapılar değil aynı zamanda doyurucu yaşantının temeldir.İyi bir ilişki bireyin kendisini tanımasından,kendi özelliklerini bilmesinden geçer.Bu özellikleri anlamak bireyin ihtiyaçlarını anlamasını, isteklerinin farkında olmasını ,ihtiyaçları doğruştusunda bir ilişki kurmasını sağlar.İyi ilişkilerin kriterleri evrensel olmakla birlikte bireylerin kendilerinin kattıkları bir takım özelliklerle şekillenir ve inşa edilir.İyi ilişkiler her iki tarafın ihtiyaçları,arzuları ve özelikleri ile bezenmiştir.Ve bireylerin ortak çalışmalarının ,yatırımlarının ürünü olup zengin bir karışımdır.İlişkileriniz ihtiyaçlarınızı karşılıyor mu, size ait özelikleri barındırıyor mu? Yoksa içinde bulunduğunuz ilişkide başkasının ihtiyaç ve arzularını mı yaşıyorsunuz?

1) İLİŞKİ HER İKİ TARAFIN KATKIDA BULUNMA ŞANSININ OLDUĞU BİR YAPIDIR.

İlişki, içindeki bireylerin özeliklerinden kuruludur. Bir ilişki içerisinde yaşanan temel problemlerden biri de bencilliktir. Alan tarafın menfaatleri üzerine yapılanmış, bir diğerinin sürekli verdiği ilişkilerde belli bir süreç sonunda olumsuzluklar başlayacaktır. Biri almaya odaklanırken diğeri vermeye odaklanacak ve zamanla ilişkinin doğasına aykırı olan bir durum ortaya çıkacaktır.

2) İLİŞKİ HER İKİ TARAFIN GEREKTİĞİNDE KENDİSİNİ DEĞİŞTİRMEYE HAZIR OLDUĞU BİR YAPIDIR.

İnsanlar ilişkilere her ne kadar kendi özelliklerini bildiklerini iddia ederek girseler de eksiklikler, doyumsuzluklar ve bazı bencil isteklerle girerler. Bireyler kimsenin mükemmel olmadığını bilme duygularıyla hareket ederek ve büyümenin ilişkiler içerisinde de gerçekleşebileceğini kabul ettikleri takdirde değişime hazırdırlar. Değişime hazır olunmadığı durumlarda da eleştirmek, suçlamak değişimin yerine geçer ve iyi ilişki kurma ve devam ettirme şansı kaybolur. Suçlamak, yargılamak yerine değişimi kabul eden bireylerin oluşturduğu ilişki güçlü, iç ve dış etkenlere dayanıklı ve kalıcı olur.

3) İLİŞKİ HER İKİ TARAFINDA HATALARINI KABUL ETMEYE HAZIR OLDUĞU BİR YAPIDIR;

Hatalarını kabul etmek konusunda korkmayan bireyler,hatalarını savunma yapmadan ya da en az savunma ile itiraf ederler.Unutulmamalıdır ki köklü ve samimi ilişkiler savunmaların ve suçlamaların en az olduğu ilişkilerdir.Hatalarını kabul eden bireyler bu hataların düzeltilmesinde birlikte hareket eder,birlikte çalışır ve ortak çözüm üretirler.

4) İLİŞKİ HER İKİ TARAFINDA KARŞISINDAKİNİ DİNLEMEYE HER ZAMAN HAZIR OLAN BİREYLERDEN OLUŞAN BİR YAPIDIR:

İyi bir ilişkide her iki tarafında iyi bir dinleyici olduğu ilişkidir. Dinlemek anlamaya hazır olmakla ilgilidir.Çünkü dinlemek her iki tarafında birbirine verebilmek adına fırsat yaratan bir durumdur.Karşı tarafı dinleme ,anlama ve nihayetinde vermeye hazır olmakla karateristiktir.Genelde kötü ilişkiler dinlemek yerine konuşmak,bağırmak,eleştirmek ve yargılama üzerine kuruludur.Yani almak üzerinedir.Bireyler genelde dinlemekten çok konuşmayı ve kendilerini dinletmek konusunda ısrar eder ve bunu dayatır üstelik kendisi dinlemek istemez.

5) İLİŞKİ BİREYLERİN BİRBİRLERİNİ DESTEKLEDİĞİ BİR YAPIDIR;

‘Ne ekersen onu biçersin’ sözünden hareket ederek, ilişki içerisinde kendi ihtiyaçlarından önce karşısındakinin ihtiyaçlarına öncelik tanınması gereken bir durumdur. Neticede zaten her iki tarafında ihtiyacı aynı anda giderilmiş olur.Kendi ihtiyaçlarına bencilce odaklanmak hem ihtiyaçların tam anlamıyla giderilmesini engeller hem de karşı tarafı rencide eder.

6) İLİŞKİ BİREYLERİN BİRBİRİNE KARŞI AÇIK VE DÜRÜST OLDUĞU BİR YAPIDIR;

Yanlış anlama ve yanlış anlaşılma temel ilişki sorunlarından biridir.Yanlış anlama ve anlaşılmalar bireylerin birbirlerine açık olmamalarıyla ilgilidir.İletişim açık ve dürüstlükten ne kadar uzaklaşırsa ilişki o kadar çıkmaza girer ve sorunlar çığ gibi büyür.

7) İLİŞKİ BİREYLERİN BÜTÜNLEŞMESİNDEN OLUŞAN YAPIDIR;

Söyledikleri ve yaptıkları arasında tutarsızlığın olmadığı bireylerden oluşan ilişkiler i ilişkinin güven ayağını oluşturup ilişkinin zeminini güçlendirir ve sarsıntılara karşı dayanıklı kılar.Güvenin var olduğu ilişkilerde ilişki içinde ki bireylerin bütünleşmesini sağlar.Sağlıklı ayrılmaz ve birbirine saygılı bir iletişimin yolunu açarlar.

Bu soruyu daha can alıcı bir soru takip eder. İnsanlara “evleneceğiniz kişiyi neye göre seçersiniz?” sorusunu yönelttiğimizde yine çok farklı cevaplar karşımıza çıkmaktadır. Evleneceği kişinin güzel olması, becerikli olması, zeki olması, eğitimli olması bir çok insanın ortak beklentisidir. Ancak bazı cevaplar vardır ki üzerinde mutlaka düşünülmesi gereklidir. Burada detayları farklılıklar arz etmekle beraber iki temel yaklaşımdan söz edebiliriz.

Bir grup insan sevdikleri ya da aşık oldukları insanla evlendiklerini söylerler. Peki insan kime ve neden aşık olur? Onlarca yüz arasından neden bir tanesi seçilir ve o yüze aşık olunur. Bu sorunun arka planındaki psikolojik örüntü aşk şiirlerine, sinema filmlerine sığmayacak kadar çok malzeme barındırır ve bir o kadar da karmaşıktır.
Elbetteki aşk gibi çok naif ve çok insani bir duyguya haksızlık yapmak istemem. Ancak bir gerçekliği anlamamız, evliliğin mekanizmasını daha kolay anlayabilmemizi sağlayacaktır.

Birisini çok sevdiğini, ona aşık olduğunu söyleyen birine onun nesini sevdiği sorulduğunda şairane bir yaklaşımla “nesini sevdiğimi bilmiyorum. Bilirsem zaten bu aşk olmaz” cevabını almamız olasıdır. Nitekim asırlardır dillere destan olan Leyla ile Mecnun hikayesinin bir yerinde birisi Mecnun’a sorar. “Aşkıyla yandığın, uğruna çöllere düştüğün Leyla da bu muymuş? Sen bunun için mi bu kadar cefa çektin? Oysa hiç güzel değil.” Mecnun cevap verir: Siz ona bir de Mecnun’un gözüyle bakın…

Mecnun haklıdır. Çünkü herkesin bir Leyla’sı vardır. Herkes hayatı boyunca o Leyla’yı arar. Bu seçimin insanın bilincinde olduğu bir mantık silsilesiyle açıklanamayacağı bilgisi hurafe değildir. Ancak bu eksik bir bilgidir. Her Mecnun bir Leyla arar. Ama her Leyla her Mecnun’un içinde bir yere dokunduğu için onlarca Leyla arasından seçilir. Aynı şekilde her Mecnun da her Leyla’nın içinde bir yere dokunur. O dokunulan yeri bilinmezliğinin yarattığı “büyülü” duruma da “aşk” denir.

Daha açık bir şekilde ifade etmek gerekirse, insanın eş ya da partner seçimi o güne kadar biriktiregeldiği psikolojik altyapıyla sanılandan daha fazla ilgilidir.
Şimdi perspektifimizi biraz daha genişletelim. Her insan bir duygusal döngüde yaşar. Basitçe formülize etmek gerekirse; bir uyaran gelir insanda bir duygu tetikler. İnsan bu duygusunun sonucunda bu etkiye bir tepki verir. Bu tepkinin sonucunda yeni bir uyaran gelir ve yeni bir duygu tetiklenir. İnsanlar bu duygusal döngüyü mentalize edemediklerinde sistem tıkanır ve soluk psikoterapi odasında alınır. Psikoterapide yaptığımız iş aslında tam olarak, kişiye cüruf olarak kabul edilen reel durum yerine hayatını kilitleyen duygusal döngüyü fark etmesini sağlama işidir.

Bir kişinin döngüsü bile bu kadar çok değişkene bağlıyken ve bunu fark etmek kimi zaman yıllar alırken iki kişi bir araya geldiğinde oluşan yeni duygusal döngüyü çözümlemek çok daha kaotik bir iştir.

İki insanın olduğu yerde de bir duygusal döngü vardır. Üçüncü insan sisteme dahil olduğunda az öncekinden farklı yeni bir duygusal döngü oluşur. Bunu salata metaforuyla şöyle açıklayabiliriz. Yedi malzemeli bir salatanın bir tadı, bir kokusu vardır. Cımbızla karalahanaları seçip çıkartırsanız kalan altı malzemenin yeni bir tadı, yeni bir kokusu olur. Geriye kalan altı malzemeli salataya maydanoz eklerseniz oluşan yeni yedi malzemeli salata yeni bir tat ve yeni bir kokuya sahip olur ve az önceki yedi malzemeli salatadan farklı bir tat ve koku olur.

İnsanların duygusal döngüleri de böyle işler. Burada gözden kaçırılmaması gereken en önemli ayrıntı şudur. Birden fazla insanın birlikteliğinden oluşan duygusal döngü, o kişilerin tek tek duygusal döngüleriyle doğrudan ilgilidir.

İşin bu kısmı keyifli bir bulmaca doldurmaya benzer. Hangi duygusal döngü, hangi duygusal döngüyle bir araya gelirse nasıl bir yeni duygusal döngü oluşur?
Anlaşılır olması açısından abartılı bir örnekle bunu biraz açmaya çalışalım. İki insan düşünelim. Biri dayak atmayı, biri dayak yemeyi seviyor olsun. Bu iki insanın döngüsü birbirini tamamlar ve dairesel bir hareket oluşturur. Sağlıklı değildir fakat işleyebilir bir döngüdür. Bu iki insan yıllarca bir arada yaşayabilir.

Bu abartılı örnekten sonra tezimizi bir de klinik tabloyla açıklamaya çalışalım. Bize eş terapisi için başvuran Bay A. ve Bayan S. çifti bir buçuk yıllık evli olmalarına rağmen cinsel ilişkiye giremiyorlardı. Ancak bize başvuru sebepleri cinsel ilişkiye girememek değildi. Çünkü böyle bir dertleri yoktu. İlerleyen seanslarda derinliğine çalışmaya başladığımızda Bay A’nın kronik erken boşalma sorunu olduğunu, Bayan S’nin ise vajinismus olduğunu gözlemledik. Seans odasına irili ufaklı onlarca sorun getiren bu çiftimiz, cinsel ilişkiye girememeyi bir sorun olarak bile görmüyordu. Evliliğin ilk birkaç gününde ilişkiye girmeyi denemişler, Bayan S. kendini sıkmış, Bay A. “heyecandandır” diye zorlamaya çalışmış, ancak cinsel organlar birbirine temas eder etmez Bay A. boşalmış. Birkaç denemeden sonra bir daha denememeye karar vermişler. Böylece herkes mutlu olduğu için çözüm aramaya gerek yok. Hayatın başka alanlarında sorun çıkmasaydı bu çiftimiz bu sorun için bize belki de hiçbir zaman başvurmayacaktı. Çünkü bu iki insanın tek tek döngüleri bir araya geldiğinde; sağlıksız fakat işleyebilir yeni bir döngü oluşmuştur.

Bu iki insanın cinsellik parametresi bakımından işleyebilir diye nitelendirdiğimiz döngüsü, bir otomobilin bir köprülü kavşaktan bir ana artere ahenkle bağlanması gibidir. Nitekim bir otomobille bir köprülü kavşaktan bir ana artere bağlandığınızda, birden bire solunuzda beliren diğer otomobillerle, sanki kilometrelerdir yan yana seyrediyormuşçasına ahenkli bir katılım sağlarsınız. Bu ahenk varsa yıllarca sorunsuz bir birliktelik sürdürülebilir. Yani o yolda binlerce kilometre yan yana gidilebilir.
Ancak bazen bir mühendislik hatası sonucu köprülü kavşak ana artere ters taraftan bağlanır. Siz ana artere güvenle bağlandığınızı düşünürken koca koca kamyonların üzerinize geldiğini görürsünüz. Ahenkli bir katılımın sağlanamadığı bu durum, iki döngünün işleyebilir yeni bir döngü oluşturamadığını açıkça göstermektedir.
Somut olayda Bay A. sorunsuz iken Bayan S. vajinismus olsaydı birkaç başarısız denemeden sonra Bay A. isyan edecek ve bu sorun için bize başvuracaklardı. Yani döngülerin birbirini tamamlamadığı hatalı bir köprülü kavşak oluşacaktı. Bu köprülü kavşağı yıkıp yeniden yapmak ve ahenkli bir katılım sağlamak dışındaki hiçbir çözüm gerçek bir çözüm değildir. Bu mühendislik hatasını ortadan kaldırıp yeniden yapılandırma işine çift ya da eş terapisi denir.

Şimdi kafaları biraz daha karıştırmak için meselenin diğer boyutuna gelelim. Şu ana kadar birbirini seven ya da birbirine aşık olan iki insanın, duygusal döngülerinin birbirlerini nasıl kilitlediğini irdelemeye çalıştık.

Sevdiği ya da aşık olduğu insanla evlendiğini söyleyenler gibi evleneceği kişinin kendi aile yapısına ve alt kültürüne uygun olmasına dikkat ettiğini söyleyenler de vardır. Başka bir grup ise hem seveyim hem de aileme uygun olsun düşüncesi içerisindedir.
Evlenmek ciddi bir iştir. Bir insanla ömrünün geri kalan kısmını birlikte geçirmeye karar vermek insan hayatında verilebilecek en zor karardır. Hayatın geri kalan kısmı o insanla geçirilecektir. Banyo, tuvalet, yatak, televizyon kumandası ve daha bir çok şey o insanla paylaşılacaktır. Her akşam eve gelindiğinde o insan görülecektir. Dahası iki yıl sonra yenilenecek otomobil, beş yıl sonra kredi çekip alınacak ev, önümüzdeki yıl yapılması düşünülen çocuk ve daha pek çok şey bu insanla planlanacaktır. Bazen anahtar içeride unutulduğu için gece yarısı çilingir çağrılacak; depremler, trafik kazaları, yangınlar birlikte göğüslenecektir. Tüm bunları yapacağınız kişi hayatınız boyunca seçebildiğiniz tek kişidir. Zira annenizi, babanızı, kardeşlerinizi, dayınızı, amcanızı; hatta çoğu zaman doktorunuzu, öğretmeninizi, komşunuzu da siz seçmezsiniz.

Normal şartlarda bir insan seneye boşanmak üzere evlenmez. Hal böyle olunca bütün ömrün geçirileceği insanı seçerken insan, doğası gereği minimum risk almak ister. Bu minimum risk arayışı onu kendisine benzeyen kimselere yöneltir. Yani matematik diliyle ifade etmek gerekirse maksimum benzerlik eşittir minimum risk. İnsanın bu arayışının görünen ve görünmeyen nedenleri vardır.

Doğu toplumlarında iki insan birbiriyle evlenmez, iki sülale birbiriyle evlenir. Yani yazının başında bahsettiğimiz duygusal döngüleri tek başınıza yaşayamazsınız. Sizin teyzeniz vardır, onun dayısı. Sizin amcanızın oğlu, onun halasının kızı. Sizin düğününüz, onun cenazesi. Sizin kandiliniz, onun bayramı… Dolayısıyla bütün hayatınız boyunca evlendiğiniz kişinin her şeyiyle muhatap olursunuz. Bu durumda evlendiğiniz kişi ne kadar “sizin gibi” ise günün birinde bir krizin patlak verme ihtimali o kadar az görünür. Bu tek başına eksik bir bilgidir. Bize eş terapisi için başvuran çiftler arasında çok sayıda birbiriyle aynı zamanda yakın akraba olan çift vardır. Maksimum benzerlik tek başına bir şeyleri çözseydi, yakın akrabalar arasında gerçekleşen bu evliliklerde her şeyin güllük gülistanlık olması beklenirdi. Demek ki başka bir şey var.

İşte o başka şeye kısaca “birey olmak” diyebiliriz. Bizim kültürel kodlarımızda evlilik öncesi ebeveynlerin “onay”ı, hatta çoğu zaman “izin”i alınır. Bu bizi biz yapan, diğer toplumlardan ayıran hoş bir ritüel olarak da kabul edilebilir. Ancak kişiler “birey” olamadıkları için aldıkları karara bir “ortak” bulmak maksadıyla bu ritüeli gerçekleştirdikleri zaman burada er ya da geç sorun çıkar.

Bize başvuran çiftlerin seans odasına en çok getirdikleri sorun da eşin ailesiyle yaşanan uyum problemleridir. Karşınızda 30 yaşında, 35 yaşında bir insan oturmaktadır. Ama biyolojik yaş kaç olursa olsun zihnen annesinden ayrışamadığı için evlilik ilişkisi başta olmak üzere sağlıklı ikili ilişkiler kuramamaktadır. Yani köprülü kavşak ana artere tersten bağlanmıştır. Karşınızda zihnen ebeveyninden ayrışmış iki “birey” yoksa bu mühendislik hatasının giderilmesi de ne yazık ki işe yaramayacaktır. Burada aynı zamanda bu köprülü kavşağın yapıldığı yerin zemin etüdü de yapılmalıdır.

Yani kişiler tek tek “birey” yapılmadan ve kendi kişisel döngüleri gözden geçirilmeden iki kişinin oluşturduğu duygusal döngünün konuşulması havanda su dövmek gibidir. Yani zemin sağlam değilken köprülü kavşak ne kadar mükemmel olursa olsun iyi bir yapıdan söz edemeyiz. Dolayısıyla gerçek bir eş ve aile terapisinde öncelikle bireylerin ayrı ayrı terapi olmaları çok önemlidir. Yani ortada iki “birey” olmalı ki ikisinin sorunları konuşulabilsin.

“Birey olmak” diye iki kelimeye sığdırmaya çalıştığımız şey ise çoğu insanın sandığı gibi toplumsal normlarla kavga edip aykırı düşmek ve toplumca “deli” vs. gibi sıfatlarla anılmak değildir. Tersine birey olan kişi sağlıklı ikili ilişkiler kuracağı için etrafıyla barışık hale gelir.

Birey olmak geleneksel yapıyla kuru bir inada girişmek değildir. Birey olmak demek ayaklarını realiteye sağlam basıp, sağlıklı ilişkiler kurarak, kimseyle kavga etmeden, herkesi realiteye davet etmek demektir.

Sözgelimi bizde mezhepler arası evlilikler genelde yürümez. Sadece eşlerden birinin Alevi olduğu, birinin Sünni olduğu; ramazan ayında sahur ve iftar saatleri nedeniyle değişen yemek saatleri yüzünden kızılca kıyametin koptuğu en az beş çift hatırlıyorum. Burada hatalı olan ne bu mezhepler, ne bu mezheplerin ritüelleri ne de öteki dışsal faktörlerdir. Hatalı olan iki tarafın tek tek duygusal döngülerinin, yani ilişki kurma master kalıplarının yanlış şekillenmiş olması, yani köprülü kavşağın kurulu olduğu zeminin bozuk olmasıdır.

Biri Alevi, biri Sünni olup ramazan aylarını çok sağlıklı bir şekilde geçiren onlarca çift tanıyorum. Demek ki bu zemin istenirse sağlıklı hale gelebilmektedir. Bütün mesele doğru bir uzmanın, doğru bir ortamda ve doğru bir yöntemle duruma müdahale etmesidir.